Bởi MICHAEL HOFFMAN
15/8/2020
Cách hôm nay 75 năm về trước — Ngày 16/8/1945, một ngày Thứ Năm — nước Nhật đã cận kề bên cái chết.
Chiến tranh đã qua đi. Giờ còn gì nữa?
Sự hỗn loạn, cảnh hoang tàn, chết lặng, tuyệt vọng. Thực tế rất quen thuộc. Hình ảnh được mô tả thì đầy rẫy. Đây là một trong số đó, được chọn khá ngẫu nhiên. Đó là từ một truyện ngắn có tựa đề “Kẻ ngốc” (1946) bởi Sakaguchi Ango (1906-55). Nó mô tả những ngày cuối cùng của cuộc chiến:
“Chiến tranh — sức mạnh hủy diệt to lớn này, mà trong đó, tất cả mọi người đều bị phán quyết một cách công bằng đến không tưởng, trong đó, cả nước Nhật trở thành một mảnh đất hoang tàn, vùi lấp trong đá sỏi và con người thì ngã gục như những tượng đất — thật xót xa làm sao, ôi quả là một tình yêu khổng lồ đại diện cho sự hư vô! Izawa cảm thấy nỗi khát khao của mình là được trầm miên trong vòng tay của vị thần hủy diệt.”
Có những lúc, lịch sử thật khiến ta khó mà chịu nổi. Nó vô nhân đạo. Sự bạo lực của nó là vô tận, sức mạnh của nó là bất khả kháng. Nó nghiền nát ta thành bụi cát. Điều kỳ diệu đó là ta không chấp nhận ngã quỵ và tan vỡ. Mờ mịt, câm lặng, tả tơi và méo mó, ta vẫn vấp váp bước lên, cũng chẳng biết sẽ đi về đâu. Izawa, nhân vật chính của Sakaguchi, cũng chẳng buồn quan tâm nữa. Tuy nhiên, anh vẫn cứ thế chập chững bước tiếp.
Ý chí sống còn quả là một điều khiến người ta phải tò mò. Nó mạnh mẽ nhất khi tất cả mọi thứ dường như đều đang chống lại nó. Và tự nó đã biểu hiện ra như thế nào? “Những tiếng còi báo động rít lên cảnh báo. Theo bản năng, Izawa biết rằng ngày tàn của khu phố anh sống đã đến.” Đột nhiên, “anh, vì một lý do nào đó, cảm thấy muốn đánh răng và rửa mặt.”
Sao một người lại có thể ngày qua ngày sống một cách tầm thường, vụn vặt, ngu xuẩn và cứng đầu như thế — thật con người — giữa lúc Lịch sử đang điên cuồng lao đến và phà lửa xuống anh ta? Ừ thì, anh ta đúng là dám đấy — và chính sự táo bạo đó, chứ không phải những điều vặt vãnh, đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.
Hàng nghìn năm qua, chiến tranh đã vắt kiệt sinh lực của chúng ta, của những thành phố, những nền văn minh mà ta có — tuy thế, mà không thể hủy diệt được chúng ta. Chúng ta sống sót và ngạc nhiên trước khả năng sinh tồn của mình — chỉ để quay về và lặp lại mọi thứ một lần nữa; lịch sử tự mình lặp lại. Thế chiến II kinh khủng và độc nhất với sức mạnh hủy diệt của mình, thì Trận Sekigahara vào thời đại của nó — năm 1600 cũng như thế.
Đây là trận đánh quyết định trong cuộc chiến trường kỳ nhằm thống nhất Nhật Bản. Đại bác, nhập từ châu Âu, lần đầu tiên được sử dụng ồ ạt trên chiến trường Nhật Bản. Một người phụ nữ tên O-An, người qua đời ở độ tuổi 80 vào giữa những năm 1661 và 1673, đã để lại một ghi chép về thời chiến loạn khi hồi ức về thời thơ ấu của mình:
“Khi họ nã những khẩu đại bác đó, nó thật khủng khiếp; những tháp canh (của tòa thành) sẽ lắc lư và run rẩy, và ngay cả mặt đất cũng dường như có thể bị xé toạc ra.” Bà ấy gần như có thể đang miêu tả một vụ ném bom nguyên tử. “Ban đầu, tôi vô cùng khiếp đảm và sợ hãi đến độ chết lặng đi. Nhưng sau một hồi, nó chẳng hề khiến tôi bận tâm chút nào nữa.”
“Hai người bọn họ” — Izawa và người phụ nữ “ngốc” trong câu chuyện của Sakaguchi — “lao qua biển lửa dữ dội.” Con đường “đã không còn là một con đường nữa mà chỉ là một dòng lũ người, hành lý và những tiếng la hét …” Họ dừng lại nghỉ ngơi trên một cánh đồng. Người phụ nữ ngủ thiếp đi, để lại Izawa trằn trọc ngẫm nghĩ: “Người Mỹ sẽ đổ bộ xuống đây, và sẽ có đủ mọi thứ bị hủy diệt cả trên trời lẫn dưới đất; và cái tình yêu khổng lồ được mở rộng ra bởi sức tàn phá của chiến tranh sẽ đưa ra phán quyết vô tư lên tất cả. Cũng chẳng còn gì cần thiết nữa, kể cả tư duy.”
Thế nhưng, “cậu ấy tự hỏi rằng, liệu tàu điện và tàu hỏa có chạy không…. Vì hôm đó là một buổi sáng vô cùng lạnh giá.”
Đó là tất cả những gì mà ta có thể biết về Izawa. Liệu cậu ấy có sống sót, lao đầu vào công cuộc tái thiết Nhật Bản và gặt hái những lợi ích kinh tế? Có lẽ, cậu ấy trở thành một nghệ sĩ — cậu ấy đã thiên về hướng này. Cậu ấy 27 tuổi khi chiến tranh kết thúc. Có lẽ, vẫn còn sống đến hôm nay; và trở thành một cụ ông 102 tuổi — một độ tuổi ít ai có thể tưởng tượng vào thời điểm đó, nhưng cũng gần như là một chuyện bình thường ngày nay.
Một người phụ nữ tên Ryo sẽ 100 tuổi năm nay. Bà ấy cũng là một nhân vật giả tưởng, có mặt trong truyện ngắn “Shitamachi” (“Phố thị”), xuất bản năm 1948, của nữ tác giả Hayashi Fumiko (1904-51).
Tiếng bom rơi giờ đã lặng đi, sự tàn phá cũng đã chấm dứt. Tàn tích ở khắp nơi là sự nhắc nhở về cuộc chiến đã qua, nhưng tương lai đang vẫy gọi, dù khá ngập ngừng, và những người như cô Ryo, dù có bàng hoàng, kiệt quệ đến đâu bởi cuộc chiến vẫn phải tiếp tục tiến về phía trước. Cô ấy phải nuôi một cậu con trai 7 tuổi. Chồng cô, một tù binh, đang bị giam giữ ở Siberia. Cô ấy đến từ vùng quê, ở nhờ chỗ của một người bạn, tại Tokyo, nơi bị tàn phá bởi bom đạn. Cô ấy ghé qua từng nhà bán trà dạo.
Một lần, cô gõ cửa, và cánh cửa được mở ra bởi một người đàn ông thân thiện. Vâng, ông ấy sẽ mua trà giúp cô. Ông mời cô vào nhà. Cô làm ấm cơ thể bên lò sưởi nhà ông; họ cùng nhau ăn trưa, và trở thành bạn bè. Ông ấy cũng từng là tù binh ở Siberia, và gần đây mới được hồi hương.
Cô ấy ghé qua lần nữa. Cô dẫn theo cậu con trai của mình. Tình bạn của họ trở nên sâu đậm hơn. Nó đã nảy nở thành tình yêu. Họ như một gia đình. Họ cùng đi xem phim, đi nhà hàng. Có lẽ, đến cùng thì cuộc đời cũng không đến nỗi vô vọng thế. Còn chồng của cô ấy — thì sao? Ừ thì, anh ta đang ở một nơi xa xăm. Anh ta là hình bóng của cuộc chiến, là quá khứ. Còn Ryo thì phải sống ở đây, ngay thời điểm này. Con trai của cô cần một người cha. Và chẳng phải là cô ấy cũng xứng đáng được hưởng một chút hạnh phúc sao? Chẳng phải là cô ấy đã phải khốn khổ đủ rồi ư?
Đúng là cô ấy rất xứng đáng, và cô ấy cũng chịu khổ đủ nhiều rồi — nhưng điều đó sẽ không xảy ra. Người đàn ông đột ngột qua đời. Thật điên rồ — khi đã sống sót qua cuộc tấn công kinh khủng và tồi tệ nhất của lịch sử với nhân loại, chỉ để chết đi trong một vụ tai nạn giao thông thường ngày và quá đỗi vụn vặt.
Cô ấy có thể làm gì nữa đây? Nếu chiến tranh có dạy người ta bài học gì đó, thì đó chính là khả năng tự phục hồi. Cô ấy vẫn tiếp tục rao hàng như thường lệ: “Trà đây! Ai muốn uống trà không?”
Một người phụ nữ mời cô vào nhà. “Trong một gian phòng nhỏ, bốn cô thợ may đang ngồi trên sàn nhà bên một bếp lò dầu hỏa, may vá một chồng áo sơ mi và tất. Họ là những người phụ nữ như mình, Ryo nghĩ, khi cô quan sát những mũi kim bận rộn của họ cứ nhấp nhô trên tấm vải. Một cảm giác ấm áp bao phủ lấy cả người cô.”
Và bằng một cách nào đó, cuộc sống vẫn tiếp diễn.
(Source: https://www.japantimes.co.jp/news/2020/08/15/national/history/wwii-ending-surrender/ )
WOLF'S DEN 