Đã lâu rồi mình không có update hay dịch thêm tác phẩm nào của sensei, cảm thấy thật có lỗi làm sao… Những tháng ngày mỏi mệt và kiệt quệ cả về thể chất lẫn tinh thần cứ thế trôi qua… Những ngày chỉ muốn nằm ngủ và không cần phải thức dậy nữa….
Một ngày chợt nhận ra, mình còn cả một cuộc đời phía trước. Những nỗi đau buồn, chán chường, thất vọng này không phải là vĩnh viễn, và mình nên làm một điều gì đó có ý nghĩa hơn cho bản thân, thay vì chỉ xoay mòng mòng quanh cái chuyện cơm áo gạo tiền. Làm một điều gì đó để vui, để thấy yêu cuộc đời của mình hơn…
Mà không phải bắt chước sensei đâu, thực sự thì mình cũng thích những khu vườn không ai tỉa tót, những gì tự nhiên, không gượng ép….
————————————————————————————————————–
Nhật hoàng Hirohito tuyên bố nước Nhật đầu hàng không điều kiện qua đài phát thanh toàn quốc vào ngày 15 tháng Tám năm 1945, chỉ vẻn vẹn hai tuần sau khi Dazai và gia đình đặt chân trở lại Tsugaru.
Dazai liên tục tự gọi bản thân là “kẻ ăn nhờ ở đậu” ngay trong ngôi nhà của gia đình mình, nhưng việc nhà văn đã ở lại đây tận 15 tháng trước khi trở lại Tokyo, lại khiến người ta cảm thấy dường như ông cũng rất tận hưởng khoảng thời gian đắm mình trong bầu không khí quê nhà, nơi cõi lòng ông đã đau đáu ngóng trông suốt nhiều năm qua. Trong 15 tháng này, người chị nhỏ nhất của Dazai qua đời, Tổng hành dinh bộ tư lệnh quân đội đồng minh chiếm đóng Nhật Bản ra lệnh cải cách địa tô, chia cắt điền sản sở hữu bởi các địa chủ giàu có (trong đó đương nhiên bao gồm cả nhà Tsushima), bà nội của nhà văn cũng mất, và anh trai cả của Dazai, Bunji, được bầu vào Chúng nghị viện (Hạ viện Nhật Bản).“Khu vườn” thể hiện mối quan hệ nhạy cảm giữa Dazai và Bunji, đặt cạnh bên những nhân vật lịch sử như Hideyoshi và Rikyu. và sau đây là đôi lời giới thiệu về hai nhân vật này.
Toyotomi Hideyoshi (1536-1598) là thiên tài quân sự, người đã thống nhất Nhật Bản, kế tục sự nghiệp của lãnh chúa hùng mạnh Oda Nobunaga. Là con trai của một người nông dân, không học vấn và có ngoại hình xấu xí, thế nhưng ông đã trở thành cánh tay phải đắc lực của Nobunaga. Hideyoshi, tuy yêu chuộng cuộc sống xa hoa, thể hiện qua việc ông xây dựng nên tòa thành cổ Osaka tráng lệ, nhưng đồng thời cũng bị cuốn hút sâu sắc bởi “Trà đạo”. Trà đạo là một hệ thống đạo đức và thẩm mỹ mang đậm phong cách Thiền và có tác động đến toàn bộ lối sống của con người.
Sen no Rikyu (1522-1591) là bậc thầy vĩ đại nhất trong nghệ thuật trà đạo, và Hideyoshi chính là người bảo trợ cho ông. Có vô vàn giai thoại kể về mối quan hệ giữa hai người, và quan niệm thẩm mỹ hướng đến sự tinh tế và hoàn hảo của Rikyu đã được truyền lưu suốt nhiều thế kỷ để rồi gần như trở thành huyền thoại. Một trong số đó là câu chuyện Rikyu đến thăm một người bạn đang sống cuộc đời giản đơn và lặng lẽ của các trà sư. Người bạn này bước ra khỏi nhà, đứng rung cây cho quả chanh rơi xuống, và rồi dùng quả chanh đó để thêm vị cho món tương đậu nành mà ông định mời Rikyu dùng. Rikyu cảm thấy vô cùng ấn tượng và bị cuốn hút bởi món ăn thú vị này, nhưng khi người chủ nhà cũng mang cả rượu sake và bánh gạo ra mời ông, ông đã nhận ra lối sống thanh thoát, không câu thúc của người này thật ra chỉ là vẻ bề ngoài và có suy tính trước. Ghê tởm trước điều đó, Rikyu đã bỏ ra về. Nhiều câu chuyện tương tự đã kể về việc Rikyu lấn lướt cả Hideyoshi.
Hideyoshi, vào những năm cuối đời, tâm trí có vẻ không còn ổn định nữa, và nhiều người đã phải rơi đầu (trong đó có cả người cháu trai yêu quý mà ông từng chỉ định làm người kế thừa của mình). Ông vừa ngưỡng mộ, vừa ghen tị với Rikyu, và cuối cùng đã bùng nổ khi (theo một trong số các phiên bản của câu chuyện này), Rikyu đã đặt một bức tượng gỗ tạc chính mình trên chóp cánh cổng chính của Đại Đức Tự (Chùa Daitokuji). Sửng sốt và thất vọng trước sự kiêu ngạo này, Hideyoshi đã ra lệnh cho Rikyu phải mổ bụng tự sát.
Nhà chúng tôi ở Tokyo bị bom đạn làm cho hư hại nhiều, vì thế chúng tôi phải dời về nhà của gia đình vợ tôi ở Kofu, nhưng, đến khi ngay cả ngôi nhà đó cũng bị san bằng bởi những trận bom ác liệt, thì bốn người chúng tôi, tôi, vợ tôi, cô con gái 5 tuổi và cậu con trai 2 tuổi của chúng tôi, đành phải khăn gói trở về ngôi nhà ở Tsugaru, nơi tôi chào đời. Cha mẹ tôi đều đã qua đời, và người anh cả, cách tôi hơn 10 tuổi, hiện làm chủ gia đình. Mọi người có lẽ sẽ thắc mắc vì sao tôi không về quê sớm hơn, không cần phải đợi đến khi phải hứng chịu đến 2 tai họa liên tiếp thế này, nhưng thật ra, trong cái tuổi đôi mươi của mình, tôi đã làm ra đủ thứ chuyện ô danh gia đình, dòng tộc và giờ tôi cũng chẳng có tư cách gì để mà gặp lại anh trai mình. Tuy nhiên, sau hai trận bom, chúng tôi đã chẳng còn nhà để về và tôi còn phải nghĩ cho hai đứa con bé bỏng của mình nữa, thế là, tôi đành thử một lần. Vào cuối tháng Bảy, sau khi tôi gửi bức điện báo rằng chúng tôi đang trên đường đến Tsugaru, gia đình tôi đã sửa soạn rời Kofu.
Đó là một cuộc hành trình đày ải và mỏi mệt, kéo dài đến tận 4 ngày đêm trước khi chúng tôi đặt chân đến trước ngôi nhà ở Tsugaru. Mọi người ở đó đều tươi cười chào đón chúng tôi rất nồng hậu. Có hẳn một bình rượu sake trên khay cơm tối của tôi.
Nhưng ngay cả ở thị trấn bé nhỏ nơi mũi cực bắc đảo Honshu cũng vậy, những tốp máy bay gầm rú, quần thảo khắp bầu trời. Sau hôm tôi đến, tôi bắt đầu giúp mọi người dựng một nhà trú ẩn ở cánh đồng gần đó.
Không lâu sau đó, Nhật hoàng tuyên bố nước Nhật đầu hàng qua radio. Ngày hôm sau, anh trai tôi bắt đầu nhổ cỏ trong vườn. Tôi đã giúp anh ấy một tay.
“Lúc anh còn nhỏ,” anh ấy nói, nhổ một bụi cỏ lên, “anh nghĩ là một khu vườn um tùm cũng có nét đẹp riêng của nó, nhưng khi anh già đi, chỉ một cọng cỏ ngoài đây thôi cũng đủ làm anh khó chịu rồi.”
Tôi tự hỏi, liệu có phải là, dù đã đến từng tuổi này, tôi vẫn còn non nớt lắm. Tôi vẫn thích những khu vườn cũ, không có bàn tay chăm chút, cỏ dại mọc um tùm.
“Nhưng, ngay cả với những khu vườn chỉ lớn bằng này thôi,” anh tôi tiếp tục, như thể đang tự nhủ với chính mình, “nếu em muốn nó trông đẹp và gọn gàng, em phải thuê một người làm vườn chăm sóc nó mỗi ngày. Và bảo vệ những bụi cây khỏi tuyết rơi trong mùa đông không hề đơn giản.”
“Phiền phức lắm đúng không anh?” người em trai đang ăn nhờ ở đậu trong nhà dè dặt tiếp lời.
“Mọi thứ vốn cũng khá ổn đấy,” người anh điềm tĩnh đáp, “nhưng dạo này, tìm người giúp đỡ rất khó khăn, những vụ không kích khiến mọi thứ đều rung lắc cả lên, và việc thuê một người làm vườn trong thời điểm này là không thể nào rồi. Tuy giờ nó nhìn không được đẹp mắt và chỉnh chu cho lắm, nhưng em biết đó, khu vườn này không phải đơn giản là ném cây cối lung tung vào là được đâu.”
“Vâng em cũng nghĩ vậy đấy.” Người em thì không mấy hứng thú với những chuyện này. Anh ta, dù gì cũng chỉ là một gã thô lỗ, thích ngắm những khu vườn um tùm, không có bàn tay chăm sóc và cho rằng chúng thật đẹp. Khi người anh trai giải thích cho em mình biết về phong cách của khu vườn, nơi khởi nguồn của phong cách ấy, và làm thế nào mà nó được lưu truyền đến tận Tsugaru, câu chuyện giữa họ dần dần chuyển sang chủ đề về Sen no Rikyo.
“Sao mấy nhà văn như em không viết gì về Rikyo đi? Anh nghĩ là câu chuyện sẽ thú vị lắm đấy.”
“À,” tôi lập lờ đáp. Khi chủ đề chuyển sang văn chương, ngay cả kẻ chuyên ăn bám gia đình như tôi cũng có thể trưng ra cái vẻ thận trọng kiểu cách như một chuyên gia.
“Ông ta tuyệt lắm đấy, để anh kể em nghe,” ông anh tiếp tục, không hề nản lòng trước thái độ của em mình. “Ngay cả Hideyoshi cũng chẳng thể hơn được ông ấy. Dù gì thì em cũng từng nghe qua câu chuyện về món tương đậu nành vị chanh rồi chứ?
“À,” người em đáp, vẫn giữ vẻ lập lờ. “Em làm nhà văn mà không chịu học tập gì cả.” anh ấy cau mặt lại, chắc mẩm là tôi chẳng biết gì hết. Khi anh ấy làm thế, khuôn mặt anh trở nên đáng sợ đến nỗi có thể khiến bạn lạnh người đấy. Anh ấy nghĩ rằng tôi là một kẻ vô học đáng khinh, rằng tôi chẳng hề đọc sách bao giờ, và điều này dường như làm anh thất vọng hơn tất cả những chuyện khác về tôi.
Kẻ ăn bám, trở nên bối rối bởi chính sai lầm ngớ ngẩn của mình, gượng cười và nói, “Chỉ là, không hiểu sao, em không thích Rikyo cho lắm.”
“Ông ấy là một người rất phức tạp, đó chính là lý do đấy.”
“Chính xác. Có những thứ về ông ấy mà em không thể hiểu được. Dù ông ta có vẻ rất khinh miệt Hideyoshi, nhưng Rikyo lại không tài nào rời xa ông ta. Đối với em, có một cái gì đó không trong sáng lắm về chuyện này.”
“Đó là vì sức hút của Hideyoshi”, anh ấy nói, và đã hài hước trở lại. “Khó mà nói được ai hơn ai giữa hai người họ. Họ bị trói chặt trong một cuộc tranh đấu dữ dội và dai dẳng. Họ trái ngược nhau về mọi mặt. Hideyoshi có xuất thân bình dân và vẻ ngoài cũng tệ không kém, nhỏ thó và gầy gò, khuôn mặt trông như một con khỉ và còn thất học nữa. Nhưng lại yêu thích lối kiến trúc hùng vĩ, tráng lệ, và là người mở đầu cho nền văn hóa hoa mỹ, lộng lẫy vào giai đoạn sau của thế kỷ XVI. Còn Rikyo, là con cháu của một gia đình thư hương khá giả, với vóc dáng khỏe mạnh, diện mạo uy nghiêm, và là một người có học thức, nhưng lại yêu thích những điều giản đơn, tinh tế, và thanh lịch, như những mái nhà tranh chẳng hạn. Đó chính là điều khiến sự đối lập giữa họ thêm hấp dẫn.”
“Nhưng Rikyo là một thuộc cấp của Hideyoshi mà phải không? Ông ta, hình như là, người pha trà thì phải. Kết quả của cuộc chiến đã được định sẵn từ khi bắt đầu rồi mà phải không anh?” Tôi nói, vẫn cười.
“Đó tuyệt đối không phải là mối quan hệ giữa họ đâu. Rikyo nắm nhiều thực quyền hơn hầu hết các lãnh chúa, và những lãnh chúa đó, em có thể gọi họ là những người có học, và họ tôn trọng và kính phục Rikyo với lối sống tao nhã của ông ấy hơn là với một kẻ vô học như Hideyoshi. Đó chính là lý do khiến Hideyoshi cảm thấy khó chịu.”
Con người quả là loài sinh vật kỳ lạ, vừa nắm lấy những cọng cỏ, tôi vừa nghĩ. Một người như Hideyoshi, với quyền cao tột bậc, chỉ thua Rikyo về nét tao nhã trong thẩm mỹ, sao ông ta lại không thể bật cười và cho qua? Tại sao người ta không thể thỏa mãn nếu không đánh bại hết tất cả mọi người về mọi mặt? Và còn Rikyo nữa, tại sao ông ta lại phải cố khẳng định sự siêu việt của bản thân so với người chủ của mình, kẻ mà ông phải phục vụ? Hideyoshi sẽ không tài nào hiểu được rằng, ẩn sau nét đẹp tinh tế, thanh nhã chính là chủ nghĩa hư vô. Rikyo hoàn toàn có thể bỏ đi và dành cả đời mình ngao du thiên hạ, như Basho và những người khác, mà sao ông không làm như thế? Hình ảnh ông gắn chặt bên cạnh Hideyoshi, rõ ràng là không bị lấn át hoàn toàn bởi quyền uy của người kia, thắng một chút, thua một chút, cả hai bị ràng buộc trong một cuộc tranh đấu tuyệt vọng. Với tôi, câu chuyện giữa họ thật vô nghĩa. Nếu Hideyoshi là một nhân vật có sức hút mãnh liệt đến vậy, sao Rikyo lại không thể hiện lòng yêu mến chân thành và dành trọn cuộc đời và trái tim của mình để phục vụ ông ta?
“Chẳng có cảnh nào trong câu chuyện đó đủ đẹp để khiến người ta cảm động cả.” Có lẽ là vì tôi còn trẻ, thật tình mà nói, tôi thấy thật khó chịu khi phải sáng tác những câu chuyện chán ngấy như thế.
Anh tôi bật cười, như thể đang nghĩ rằng tôi thật ngờ nghệch làm sao. “Đó chính là chỗ mà em đang sai lầm đấy”, anh nói. “Anh thì cho là em không viết nổi. Em phải học hỏi nhiều hơn nữa về thế giới của người trưởng thành. Nhưng mà, em là một nhà văn vô học mà, chẳng phải sao?”
Anh ấy đứng lên, trông cam chịu, ngắm nhìn khu vườn. Tôi cũng làm y như vậy.
“Nó trông đẹp hơn nhiều mà phải không?” tôi nói.
“Mm.”
Rikyu không phải là chủ đề dành cho tôi. Tôi chưa từng nghĩ đến việc chứng tỏ mình giỏi giang hơn anh ấy, nhất là khi tôi đang ăn nhờ ở đậu nhà anh. Sự đố kỵ, và tính hơn thua thật đáng hổ thẹn làm sao. Mà cho dù tôi có đang ăn bám anh hay không đi nữa, cái ý nghĩ tranh đấu với anh chưa từng xuất hiện trong tâm trí tôi mảy may. Kết cục đã được định sẵn từ lúc chúng tôi chào đời.
Anh tôi dạo gần đây sụt cân khá nhiều. Anh ấy đã bị ốm. Thế mà vẫn có tin đồn là anh ấy đang chuẩn bị để trở thành đại biểu hay là được ứng cử làm Thống đốc. Mọi người trong gia đình tôi đều rất lo lắng cho sức khỏe của anh ấy.
Rất nhiều khách khứa kéo đến nhà chúng tôi. Anh tôi đưa họ ra phòng khách trên tầng hai và trò chuyện với tất cả bọn họ, và chẳng bao giờ thốt lên nửa lời về sự mệt mỏi của mình. Ngày hôm qua, một nữ ca sĩ tên Shinnai đã đến. Cô ấy được biết đến như là đệ tử hàng đầu của ngài Fuji Tayu. Cô gảy đàn samisen và ca cho anh tôi nghe trong căn phòng trên tầng hai, nơi có những cánh cửa lùa bằng vàng lá. Anh ấy cho tôi ngồi nghe cùng với mình. Cô ấy đã biểu diễn bài “Con quạ sáng sớm” và “Bị bán làm nô tì”. Phải ngồi với tư thế nghiêm túc, đầu gối tôi tê cứng, và khá đau. Tôi cũng cảm thấy như thể mình bị cảm lạnh. Nhưng ông anh đang ốm của tôi lại không thấy khó chịu chút nào, và còn yêu cầu cô ấy biểu diễn thêm hai bản nữa: “Giấc mơ tiên tri” và “Vụ tự tử đôi của anh hề”. Sau khi cô ấy trình diễn xong, cả ba người chúng tôi bước ra phòng khách, và đó là lúc anh tôi đưa ra ý kiến của mình.
“Thật đáng tiếc làm sao khi cô phải di tản về vùng nông thôn và còn phải cày ruộng nữa, nhưng cũng đành chịu thôi vì thời thế bây giờ đẩy ta vào những tình cảnh trớ trêu thế này. Tuy nhiên, khi nào cô còn đam mê, còn hết lòng rèn luyện kỹ thuật của mình, tài chơi đàn của cô sẽ không bị thui chột dù cho phải tạm rời xa cây đàn samisen tầm một hai năm đâu. Cô có cả một tương lai rộng mở phía trước. Tôi tin chắc rằng tài năng của cô sẽ ngày càng tiến bộ và trở nên tuyệt vời hơn mà thôi.”
Dù chỉ là một kẻ “ngoại đạo”, anh ấy bình tĩnh và tự tin đánh giá người phụ nữ này, người sở hữu cầm nghệ lừng danh ngay cả ở Tokyo. Bạn thậm chí có thể tin rằng mình sẽ nghe được những tiếng vỗ tay “Hoan hô” vang lên ngoài hành lang.
Các nhà văn Nhật mà anh tôi hiện đang rất mến mộ là Nagai Kafu và Tanizaki Jun’ichiro. Anh ấy cũng là một độc giả nhiệt thành của các nhà văn tiểu luận Trung Quốc. Và tôi hiểu rằng, ngày mai, Seigen, bậc thầy cờ vây người gốc Trung Quốc, sẽ đến thăm anh. Họ sẽ có một buổi chuyện trò nhàn nhã, không phải về cờ vây, nhưng hình như là về tình hình xã hội và thế giới, và những điều tương tự thế.
Vì thế mà sáng nay, anh tôi đã dậy sớm, và ra làm vườn. Trong khi đó, người em trai thô lỗ của anh, vừa bị cảm lạnh sau khi nghe cô Shinnai đánh đàn ngày hôm qua, giờ đang ngồi thu mình trong nhà khách, ôm lấy cái lò than sưởi ấm, đắn đo không biết có nên giúp anh nhổ cỏ không, và đắm chìm vào những suy tưởng tư lợi và tùy tiện của bản thân mình. Như là, biết đâu, có thể cái người tên Seigen này cũng là một trong những người thấy một khu vườn um tùm cỏ, không ai chăm sóc cũng có vẻ đẹp riêng.
P/s: Mọi người có thể đọc thêm về Ngôi nhà Dazai từng sống khi tản cư ở đây
Source: Dịch từ bản tiếng Anh ( với tựa đề là “Garden” ) trích trong quyển Self Portraits: Tales from the Life of Japan’s Great Decadent Romantic (Ralph F.McCarthy)
Còn đây là link bản gốc tiếng Nhật cho mọi người: https://www.aozora.gr.jp/cards/000035/files/302_20159.html
WOLF'S DEN 